ලොසාටන් (Losartan)

ලොසාටන් (Losartan) පිළිබඳ හැඳින්වීම

ලොසාටන් (Losartan) යනු අධි රුධිර පීඩනය (Hypertension) පාලනය කිරීම සඳහා වෛද්‍ය නිර්දේශය මත ලබාදෙන ඖෂධයකි. එමෙන්ම, දෙවන කාණ්ඩයේ දියවැඩියාව (Type 2 diabetes) සහිත සමහර රෝගීන්ගේ වකුගඩු ආරක්ෂා කිරීමට සහ අධි රුධිර පීඩනය සමඟ හෘදයේ වම් කෝෂය විශාල වී ඇති (Left ventricular hypertrophy) රෝගීන්ට ආඝාතය (Stroke) වැළඳීමේ අවදානම අඩු කිරීමට ද මෙම ඖෂධය උපකාරී වේ. රුධිර පීඩනය නිසි ලෙස පාලනය කිරීම මඟින් හෘදයාබාධ, ආඝාතය, හෘදය අක්‍රිය වීම සහ වකුගඩුවලට සිදුවන හානිය අවම කරගත හැකිය.

ඖෂධ කාණ්ඩය (Drug Class)

Angiotensin II Receptor Blocker (ARB) – ඇන්ජියෝටෙන්සින් II ප්‍රතිග්‍රාහක අවහිරකාරකයකි.

භාවිතයන් (Indications)

ලොසාටන් පහත සඳහන් තත්ත්වයන් සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමට භාවිතා කරයි:

• වැඩිහිටියන්ගේ සහ අවුරුදු 6 හෝ ඊට වැඩි දරුවන්ගේ අධි රුධිර පීඩනය පාලනය කිරීමට.
• අධි රුධිර පීඩනය සහ හෘදයේ වම් කෝෂය විශාල වී ඇති රෝගීන්ට ආඝාතය වැළඳීමේ අවදානම අවම කිරීමට.
• දෙවන කාණ්ඩයේ දියවැඩියාව සහ මුත්‍රාවල ප්‍රෝටීන් අඩංගු වැඩිහිටි රෝගීන්ගේ වකුගඩු රෝගය (Diabetic nephropathy) උත්සන්න වීම ප්‍රමාද කිරීමට.

ඖෂධය ක්‍රියා කරන ආකාරය (How It Works)

ලොසාටන් මඟින් ශරීරයේ රුධිර වාහිනී පටු කිරීමට දායක වන ‘ඇන්ජියෝටෙන්සින් II’ (Angiotensin II) නම් හෝමෝනයේ ක්‍රියාකාරිත්වය අවහිර කරනු ලබයි. මෙම හෝමෝනය අවහිර කිරීම මඟින්:

• රුධිර වාහිනී ලිහිල් කර පුළුල් කරයි.
• රුධිර පීඩනය අඩු කරයි.
• හෘදයට සිදුවන කාර්යභාරය (වැඩ ප්‍රමාණය) අඩු කරයි.
• අධි රුධිර පීඩනය සහ දියවැඩියාව හේතුවෙන් වකුගඩුවලට සිදුවන හානිය වළක්වා ගැනීමට උපකාරී වේ.

ප්‍රධාන අතුරු ආබාධ (Common Side Effects)

බොහෝ දෙනෙකුට ලොසාටන් ඖෂධය හොඳින් ගැළපෙන නමුත්, සමහර අයට සාමාන්‍ය අතුරු ආබාධ ඇතිවිය හැක:

• කැරකිල්ල හෝ ක්ලාන්ත ගතිය
• අධික තෙහෙට්ටුව
• රුධිර පීඩනය අධික ලෙස පහත වැටීම
• රුධිරයේ පොටෑසියම් මට්ටම ඉහළ යාම
• රුධිරයේ ක්‍රියැටිනින් මට්ටම සුළු වශයෙන් ඉහළ යාම (වකුගඩු ක්‍රියාකාරීත්ව පරීක්ෂණයේදී හඳුනාගත හැක)

කලාතුරකින් ඇතිවිය හැකි බරපතල අතුරු ආබාධ:

• දරුණු අසාත්මිකතා ඇතිවීම
• වකුගඩු ක්‍රියාකාරීත්වය දුර්වල වීම
• රුධිර පීඩනය ඉතා පහළ මට්ටමකට වැටීම
• පොටෑසියම් මට්ටම අධික ලෙස ඉහළ යාම නිසා හෘද ස්පන්දන වේගය අක්‍රමවත් වීම

විශේෂ අවධානයට: ඔබේ මුහුණ, තොල්, දිව ඉදිමීම, හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව හෝ ක්ලාන්තය වැනි ලක්ෂණ මතු වුවහොත් වහාම වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාගන්න.

ඖෂධය භාවිත නොකළ යුතු අවස්ථා (Contraindications)

පහත සඳහන් අවස්ථාවලදී ලොසාටන් භාවිත නොකළ යුතුය:

• ලොසාටන් හෝ එහි අඩංගු වෙනත් අමුද්‍රව්‍යයකට අසාත්මිකතා (Allergy) ඇත්නම්.
• ගර්භණී සමයේදී (විශේෂයෙන් දෙවන සහ තෙවන ත්‍රෛමාසික තුළදී).
• ඔබ දියවැඩියා රෝගියෙකු වන අතර ‘ඇලිස්කයිරන්’ (Aliskiren) නම් ඖෂධය ලබාගන්නේ නම්.

පහත තත්ත්වයන් සහිත රෝගීන් මෙම ඖෂධය භාවිත කිරීමේදී වඩාත් සැලකිලිමත් විය යුතුය:

• වකුගඩු රෝග
• අක්මා රෝග
• ශරීරයේ විජලනය (Dehydration) පවතී නම්
• රුධිරයේ පොටෑසියම් මට්ටම ඉහළ මට්ටමක පැවතීම

රෝගීන් සඳහා වැදගත් උපදෙස් (Patient Information)

• වෛද්‍යවරයා නියම කළ පරිදිම ඖෂධය නියමිත මාත්‍රාවෙන් ලබාගන්න. මෙය ආහාර සමඟ හෝ ආහාර නොමැතිව ලබාගත හැක.
• සෑම දිනකම එකම වේලාවක ඖෂධය ගැනීමට පුරුදු වන්න.
• ඔබට සුවයක් දැනුනද වෛද්‍ය උපදෙස් නොමැතිව ඖෂධය නතර නොකරන්න. අධි රුධිර පීඩනය සඳහා බොහෝ විට බාහිර රෝග ලක්ෂණ නොපෙන්වයි.
• ඔබේ වෛද්‍යවරයා නිර්දේශ කරන්නේ නම් මිස, පොටෑසියම් අතිරේක ආහාර (Supplements) හෝ ලුණු වෙනුවට භාවිත කරන පොටෑසියම් අඩංගු ලුණු ආදේශක භාවිතයෙන් වළකින්න.
• ප්‍රතිකාර ලබන කාලය තුළ රුධිර පීඩනය, වකුගඩු ක්‍රියාකාරීත්වය සහ පොටෑසියම් මට්ටම නිරන්තරයෙන් පරීක්ෂා කර ගැනීම අවශ්‍ය විය හැක.
• යම් හෙයකින් නියමිත මාත්‍රාවක් ගැනීමට අමතක වුවහොත්, මතක් වූ වහාම එය ලබාගන්න. නමුත් ඊළඟ මාත්‍රාව ලබාගැනීමට ආසන්න වෙලාවක් නම්, අමතක වූ මාත්‍රාව හැර හැර දමා සාමාන්‍ය පරිදි ඊළඟ මාත්‍රාව ගන්න. කිසිම විටක මාත්‍රා දෙකක් එකවර ලබා නොගන්න.

විශේෂ අවධානය යොමු කළ යුතු කරුණු

• ගර්භණීභාවය: ගර්භණී සමයේදී මෙය භාවිත නොකරන්න. එමඟින් කුස තුළ සිටින දරුවාට බරපතල හානි සිදුවිය හැක.
• මව්කිරි දීම: මව්කිරි දෙන මවක් නම් ඖෂධය භාවිතයට පෙර වෛද්‍ය උපදෙස් ලබාගන්න.
• වකුගඩු රෝග: වකුගඩු රෝගීන් සඳහා මාත්‍රාව වෙනස් කිරීම හෝ වෛද්‍යවරයාගේ දැඩි නිරීක්ෂණය යටතේ ඖෂධය ලබාදීම අවශ්‍ය විය හැක.
• වැඩිහිටි පුද්ගලයින්: වයස්ගත පුද්ගලයින්ට ක්ලාන්තය හෝ රුධිර පීඩනය අධික ලෙස පහත වැටීමේ අවදානම වැඩි විය හැක.
• වෙනත් ඖෂධ සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කිරීම (Drug Interactions): NSAID කාණ්ඩයේ ඖෂධ (ඩික්ලෝෆෙනැක්, අයිබියුප්‍රොෆෙන් වැනි වේදනා නාශක), පොටෑසියම් අතිරේක, පොටෑසියම් ඉතිරි කරන මුත්‍රාවර්ධක ඖෂධ (උදා: Spironolactone), ලිතියම් (Lithium) සහ ඇලිස්කයිරන් (Aliskiren) වැනි ඖෂධ ලොසාටන් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කළ හැක. ඔබ ගන්නා අනෙකුත් සියලුම ඖෂධ පිළිබඳව වෛද්‍යවරයා දැනුවත් කරන්න.