නියුමෝනියාව (Pneumonia)

සමස්ත විග්‍රහය (Overview)

නියුමෝනියාව යනු පෙනහළුවල ඇති වායු කෝෂ / ගර්ථ(Alveoli) ප්‍රදාහයට ලක්වීම නිසා ඇතිවන ආසාදනයකි. මෙම වායු කෝෂ ශ්‍රාවයන් හෝ සැරවවලින් පිරීමට හැකි අතර, එමඟින් ශ්වසනය අපහසු කරවන අතර රුධිරයට ලැබෙන ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය ද අඩු කරයි. නියුමෝනියාව එක් පෙනහල්ලකට හෝ පෙනහළු දෙකටම වැළඳිය හැකි අතර එය මෘදු රෝගී තත්ත්වයක සිට ජීවිතයට තර්ජනයක් විය හැකි බරපතල තත්ත්වයක් දක්වා වර්ධනය විය හැක.

නියුමෝනියාව සාමාන්‍යයෙන් බැක්ටීරියා, වෛරස් හෝ දිලීර මඟින් බෝ වේ. මෙය ඕනෑම වයසක පසුවන පුද්ගලයෙකුට වැළඳිය හැකි වුවද, කුඩා ළමුන්, වැඩිහිටියන්, ගැබිනි මව්වරුන් සහ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය දුර්වල පුද්ගලයින් මෙයින් පීඩාවට පත්වීමේ වැඩි අවදානමක් ඇත.

කල්තියා රෝග විනිශ්චය කර නිසි ප්‍රතිකාර ලබා ගැනීමෙන් බොහෝ දෙනෙකුට සම්පූර්ණයෙන්ම සුවය ලැබිය හැකිය. කෙසේ වෙතත්, දරුණු නියුමෝනියා තත්ත්වයන්, විශේෂයෙන්ම අවදානමට ලක්විය හැකි පුද්ගලයින් අතර බරපතල සංකූලතා ඇති කිරීමට හේතු විය හැක.

---

රෝග ලක්ෂණ (Symptoms and Signs)

ආසාදනයට හේතුව, රෝගියාගේ වයස සහ ආසාදනයේ දරුණුකම අනුව රෝග ලක්ෂණ වෙනස් වේ.

පොදු රෝග ලක්ෂණ අතරට පහත සඳහන් දෑ ඇතුළත් වේ:

• කැස්ස (කහ, කොළ, දුඹුරු හෝ ලේ මිශ්‍ර සෙම පිටවිය හැක)
• උණ සහ වෙව්ලීම
• හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව (කෙටි හුස්ම ගැනීම)
• වේගයෙන් හුස්ම ගැනීම
• ගැඹුරින් හුස්ම ගන්නා විට හෝ කහින විට පපුවේ ඇතිවන තද බල වේදනාව (Pleuritic chest pain)
• අධික මහන්සිය සහ දුර්වල බව
• දහඩිය දැමීම
• කෑම රුචිය නැතිවීම
• හිසරදය
• ඇඟපත වේදනාව

වැඩිහිටියන් අතර පැවතිය හැකි ලක්ෂණ:

• සිහිමුළාව හෝ මානසික තත්ත්වයේ වෙනස්වීම්
• නිදිබර ගතිය
• උණ වෙනුවට ශරීර උෂ්ණත්වය සාමාන්‍ය මට්ටමට වඩා අඩුවීම

කුඩා ළමුන් අතර පැවතිය හැකි ලක්ෂණ:

• වේගයෙන් හුස්ම ගැනීම
• කිරි හෝ ආහාර බීමට අපහසු වීම
• හුස්ම ගන්නා විට කෙඳිරිගාන ශබ්දයක් ඇතිවීම
• හුස්ම ගන්නා විට පපුවේ ඉළඇට යටට ගිලා බැසීම (Chest wall indrawing)
• ඔක්සිජන් මට්ටම අඩුවීම නිසා තොල් හෝ ඇඟිලි තුඩු නිල් පැහැ වීම

---

අවදානම් සාධක සහ හේතු (Risk Factors and Causes)

පොදු හේතු

බැක්ටීරියා:

• Streptococcus pneumoniae (ප්‍රජාව ආශ්‍රිතව බහුලවම දැකිය හැකි නියුමෝනියා වර්ගයට හේතු වේ)
• Haemophilus influenzae
• Staphylococcus aureus
• Mycoplasma pneumoniae
• Legionella pneumophila

වෛරස්:

• ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා වෛරසය (Influenza virus)
• ශ්වසන සහයෝගී වෛරසය (Respiratory Syncytial Virus – RSV)
• SARS-CoV-2 (කොවිඩ්-19)
• හියුමන් මෙටානියුමෝවෛරසය (Human metapneumovirus)
• පැරාඉන්ෆ්ලුවෙන්සා වෛරසය (Parainfluenza virus)

දිලීර:

• ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය දුර්වල පුද්ගලයන් අතර මෙය බහුලව දක්නට ලැබේ.

අවදානම් සාධක

• වයස අවුරුදු 5 ට අඩු හෝ අවුරුදු 65 ට වැඩි වීම
• දුම්පානය
• කල් පවතින පෙනහළු රෝග (ඇදුම හෝ COPD වැනි)
• දියවැඩියාව
• හෘද රෝග
• කල් පවතින වකුගඩු රෝග
• අක්මා රෝග
• පිළිකා
• එච්.අයි.වී (HIV) ආසාදනය හෝ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය දුර්වල කරන වෙනත් තත්ත්වයන්
• කෝටිකොස්ටෙරොයිඩ් (Corticosteroids) හෝ ප්‍රතිශක්තිය මර්දනය කරන ඖෂධ දිගුකාලීනව භාවිතය
• මත්පැන් අධික ලෙස භාවිතය
• අසමතුලිත හෝ දුර්වල පෝෂණය
• මෑතකදී වැළඳුණු ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා හෝ වෛරස් ආශ්‍රිත ශ්වසන ආසාදන
• කෑම ගිලීමේ අපහසුව හෝ ආහාර සහ ශ්‍රාවයන් ශ්වසන මාර්ගයට ඇතුල් වීම (Aspiration)
• රෝහල්ගතව ප්‍රතිකාර ලැබීම හෝ යාන්ත්‍රික ශ්වසන ආධාරක (Ventilation) භාවිතය

---

රෝග විනිශ්චය (Diagnosis)

වෛද්‍යවරයකු විසින් පහත සඳහන් ක්‍රම මඟින් නියුමෝනියාව හඳුනාගත හැක:

• රෝග ඉතිහාසය සහ ශාරීරික පරීක්ෂාව
• වෙද නලාව (Stethoscope) මඟින් පෙනහළුවල ශබ්දයට සවන්දීම
• පපුවේ එක්ස්-රේ (Chest X-ray) පරීක්ෂණයක්
• රුධිර පරීක්ෂණ
• රුධිරයේ ඔක්සිජන් මට්ටම මැනීම (Pulse oximetry)
• සෙම පරීක්ෂාව සහ වර්ධක පරීක්ෂාව (Sputum culture)
• රුධිර වර්ධක පරීක්ෂාව (දරුණු රෝගී තත්ත්වයන්හිදී)

---

ප්‍රතිකාර (Treatment)

ප්‍රතිකාර ක්‍රම රෝගයට හේතුව සහ එහි දරුණුකම මත රඳා පවතී.

ප්‍රතිජීවක ඖෂධ (Antibiotics):
බැක්ටීරියා මඟින් ඇතිවන නියුමෝනියාව සඳහා භාවිතා වේ. ඖෂධය තෝරා ගැනීම රෝගියාගේ වයස, පවතින වෙනත් රෝග සහ ආසාදනයේ දරුණුකම මත පදනම් වේ. වෛරස් නියුමෝනියාව සඳහා ප්‍රතිජීවක ඖෂධ ඵලදායී නොවේ.

ප්‍රතිවෛරස් ඖෂධ (Antiviral medicines):
තෝරාගත් රෝගීන් සඳහා ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා හෝ කොවිඩ්-19 තත්ත්වයන්හිදී නිර්දේශ කළ හැක.

රෝගියාට පහසුව සැලසීමේ සත්කාර (Supportive care):

• විවේකය
• ප්‍රමාණවත් තරම් දියර වර්ග පානය කිරීම
• උණ සහ වේදනාව සඳහා පැරසිටමෝල් හෝ අයිබියුප්‍රොෆන් (සුදුසු පරිදි) භාවිතය
• රුධිරයේ ඔක්සිජන් මට්ටම අඩු නම් ඔක්සිජන් ලබාදීම
• ශ්වසන මාර්ගය විස්තාරණය කරන ඖෂධ (Bronchodilators) භාවිතය (කැස්ස සමඟ ඇතිවන පපුවේ සිරවීම් පවතී නම්)
• දරුණු රෝගී තත්ත්වයන් සඳහා රෝහල්ගත කිරීම
• ශ්වසන අපහසුතා හෝ දරුණු ආසාදන කම්පන (Septic shock) තත්ත්වයන් සඳහා දැඩි සත්කාර ඒකකයේ (ICU) සහාය ලබාදීම

---

ඇතිවිය හැකි සංකූලතා (Possible Complications)

• ශ්වසන පද්ධතිය අකර්මණ්‍ය වීම (Respiratory failure)
• රුධිරය විෂ වීම (Sepsis)
• පෙනහළුවල සැරව ගෙඩි ඇතිවීම (Lung abscess)
• පෙනහළු වටා දියර පිරීම (Pleural effusion)
• පෙනහළු කුහරය තුළ සැරව එකතු වීම (Empyema)
• දරුණු ශ්වසන අපහසුතා සහ ලක්ෂණ (ARDS)
• නිසි ප්‍රතිකාර නොලැබුණු දරුණු අවස්ථාවලදී මරණය පවා සිදුවිය හැක

---

වැළැක්වීම (Prevention)

• නියුමොකොකල්, ඉන්ෆ්ලුවෙන්සා, කොවිඩ්-19 සහ ළමා කාලයේදී ලබාදෙන අනිවාර්ය එන්නත් ඇතුළු නිර්දේශිත එන්නත් ලබා ගැනීම.
• දුම්පානය නතර කිරීම.
• නිතිපතා දෑත් සේදීම.
• කහින විට හෝ කිවිසුම් යවන විට මුඛය සහ නාසය ආවරණය කර ගැනීම.
• යහපත් පෝෂණ මට්ටමක් පවත්වා ගැනීම.
• කල් පවතින රෝගී තත්ත්වයන් නිසි ලෙස පාලනය කිරීම.

---

---

කල්තියා වෛද්‍ය පරීක්ෂාවකට ලක්වීම ඉතා වැදගත් වන්නේ ඉක්මන් ප්‍රතිකාර මඟින් බරපතල සංකූලතා ඇතිවීමේ අවදානම අඩු කරන බැවිනි.

---

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ (References)

1. MedlinePlus. Pneumonia. https://medlineplus.gov/pneumonia.html
2. Mayo Clinic. Pneumonia. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/pneumonia
3. Cleveland Clinic. Pneumonia. https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/4471-pneumonia
4. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Pneumonia. https://www.cdc.gov/pneumonia
5. World Health Organization (WHO). Pneumonia. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/pneumonia
6. National Heart, Lung, and Blood Institute (NHLBI). Pneumonia. https://www.nhlbi.nih.gov/health/pneumonia

---

වගකීම් ප්‍රකාශය (Disclaimer): මෙම ලිපියෙහි අඩංගු තොරතුරු සපයා ඇත්තේ සාමාන්‍ය දැනුම සහ අධ්‍යාපනික අරමුණු සඳහා පමණක් වන අතර, එය වෘත්තීය වෛද්‍ය උපදෙස්, රෝග විනිශ්චය හෝ ප්‍රතිකාර සඳහා ආදේශකයක් නොවේ. රෝගී තත්ත්වයක් සම්බන්ධයෙන් ඔබට ඇති විය හැකි ඕනෑම ගැටලුවක් සඳහා සැමවිටම ඔබේ වෛද්‍යවරයාගේ හෝ වෙනත් සුදුසුකම් ලත් සෞඛ්‍ය සේවා සපයන්නෙකුගේ උපදෙස් ලබාගන්න.