තීව්‍ර කිරීටක සහලක්ෂණය / හාට් ඇටෑක් / Heart Attack (Acute Coronary Syndrome – ACS)

Reviewed by Dr Matheesha N Jayarathne (MBBS), on 12.07.2026

සමාලෝචනය

තීව්‍ර කිරීටක සින්ඩ්‍රෝමය (ACS) යනු හෘද පේශිය වෙත රුධිරය ගලා යාම හදිසියේම අඩුවීම හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම අවහිර වීම නිසා ඇතිවන වෛද්‍ය හදිසි අවස්ථාවකි. මෙය සාමාන්‍යයෙන් සිදු වන්නේ කිරීටක ධමනියක ඇති කොලෙස්ටරෝල් තැන්පතුවක් (atherosclerotic plaque) පිපිරීමකට ලක්වීම නිසා රුධිර කැටියක් නිර්මාණය වීමෙනි. ක්ෂණික ප්‍රතිකාර නොලැබුණහොත්, හෘද පේශියට ස්ථිර ලෙස හානි සිදුවිය හැකිය.

ACS සඳහා ප්‍රධාන තත්ත්වයන් තුනක් ඇතුළත් වේ:

ST-elevation myocardial infarction (STEMI) – කිරීටක ධමනියක් සම්පූර්ණයෙන්ම අවහිර වීමෙන් සිදුවන දරුණු හෘදයාබාධයකි.
Non-ST-elevation myocardial infarction (NSTEMI) – හෘද පේශියට හානි පමුණුවන අර්ධ රුධිර අවහිරතාවයකි.
අස්ථාවර ඇන්ජයිනා (Unstable angina) – හෘද පේශියට ස්ථිර හානියක් සිදු නොකර, පපුවේ වේදනාව ඇති කරන රුධිර ගමනාගමනය අඩුවීමකි. නමුත් මෙයින් හෘදයාබාධයක් දක්වා වර්ධනය වීමේ ඉහළ අවදානමක් පවතී.

මුල් අවධියේදීම රෝගී තත්ත්වය හඳුනා ගැනීම සහ හදිසි වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාදීම මගින් ජීවිත බේරා ගැනීමට සහ සංකූලතා අවම කර ගැනීමට හැකියාව ලැබේ.

රෝග ලක්ෂණ

වඩාත්ම පොදු රෝග ලක්ෂණය වන්නේ පපුවේ වේදනාව හෝ අපහසුතාවයයි. එය බොහෝ විට පහත පරිදි විස්තර කෙරේ:

පපුවේ මධ්‍යයේ තෙරපුම, බර ගතිය, තද ගතිය, මිරිකීමක් හෝ දැවිල්ලක් වැනි හැඟීමක්.
විනාඩි 10–20 කට වඩා වැඩි කාලයක් පවතින හෝ නැවත නැවතත් ඇතිවන වේදනාව.
වම් අත, දෑත් දෙකම, උරහිස, බෙල්ල, හකු, පිටුපස හෝ උදරයේ ඉහළ කොටස වෙත පැතිර යන වේදනාව.

අනෙකුත් රෝග ලක්ෂණ වලට ඇතුළත් වන්නේ:

හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතාවය (හති ගතිය)
සීතල දහඩිය දැමීම
ඔක්කාරය හෝ වමනය
කැරකැවිල්ල හෝ ක්ලාන්තය
අධික දුර්වලතාවය හෝ අධික විඩාව
පපුවේ ගැස්ම
කාංසාව හෝ දරුණු අනතුරක් සිදුවීමට යන බවට දැනෙන හැඟීම

වයස්ගත පුද්ගලයින්, කාන්තාවන් සහ දියවැඩියාව ඇති පුද්ගලයින්ට වෙනස් ආකාරයක (අසාමාන්‍ය) රෝග ලක්ෂණ මතු විය හැක:

පපුවේ වේදනාවක් නොමැතිව හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතාවය
අජීර්ණය හෝ උදරයේ ඉහළ කොටසේ අපහසුතාවය
විඩාව සහ ක්ලාන්ත ගතිය
ඔක්කාරය

වෛද්‍ය පරීක්ෂණයකදී, වෛද්‍යවරුන්ට පහත දෑ නිරීක්ෂණය විය හැකිය:

වේගවත් හෝ මන්දගාමී හෘද ස්පන්දන වේගය
අඩු රුධිර පීඩනය
මැළවුණු, සීතල සහ දහඩිය සහිත සම
අසාමාන්‍ය හෘද ශබ්ද
පෙනහළු වලින් අසාමාන්‍ය ශබ්ද ඇසීම හෝ කකුල් ඉදිමීම වැනි හෘදයාබාධ ඇතිවීමේ ලක්ෂණ

අවදානම් සාධක සහ හේතු

හේතු

ACS බොහෝ විට සිදුවන්නේ පහත හේතු නිසාය:

කිරීටක ධමනියක ඇති කොලෙස්ටරෝල් තැන්පතුවක් පිපිරීම.
රුධිර ගමනාගමනය අවහිර කරන රුධිර කැටියක් සෑදීම.

අඩුවෙන් දක්නට ලැබෙන වෙනත් හේතු:

කිරීටක ධමනියේ ඇතිවන හදිසි හැකිලීම් (Spasm).
කිරීටක ධමනි බිත්තියේ ස්වයංසිද්ධ ඉරිතැලීම් (SCAD).
ධමනියක් තුළ රුධිර කැටියක් හෝ වෙනත් බාහිර දෙයක් සිරවීම (Embolism).
දරුණු රක්තහීනතාවය හෝ රුධිරයේ ඔක්සිජන් මට්ටම අධික ලෙස අඩුවීම.
කොකේන් හෝ වෙනත් උත්තේජක ඖෂධ භාවිතය.

අවදානම් සාධක

දුම්පානය
අධි රුධිර පීඩනය
දියවැඩියා රෝගය
අධික කොලෙස්ටරෝල් මට්ටම
අධික බර හෝ ස්ථුලතාවය
ශාරීරික ක්‍රියාකාරකම් නොමැතිකම
අසෞඛ්‍ය සම්න්න ආහාර වේල
ළාබාල වියේදීම හෘද රෝග වැළඳීමේ පවුල් ඉතිහාසය
වයස්ගත වීම
පුරුෂ භාවය (හෝ ආර්තවහරණයෙන් පසු කාන්තාවන්)
දීර්ඝකාලීන වකුගඩු රෝගය
අධික ලෙස මත්පැන් පානය කිරීම
දීර්ඝකාලීන මානසික ආතතිය

රෝග විනිශ්චය

වෛද්‍යවරුන් ACS රෝග විනිශ්චය සඳහා පහත දෑ භාවිතා කරයි:

රෝග ඉතිහාසය සහ ශාරීරික පරීක්ෂණ
වහාම සිදු කරනු ලබන ඊ.සී.ජී. (ECG) පරීක්ෂණය
රුධිර පරීක්ෂණ (විශේෂයෙන්ම කාර්ඩියැක් ට්‍රොපොනින් මට්ටම)
අවශ්‍යතාවය අනුව පපුවේ එක්ස්-රේ (Chest X-ray) පරීක්ෂණය
එකෝ (Echocardiography) පරීක්ෂණය
අවහිර වූ ධමනි හඳුනා ගැනීමට සිදුකරන කිරීටක ඇන්ජියෝග්‍රැෆි (Coronary angiography) පරීක්ෂණය

ප්‍රතිකාර

රෝහල්ගත වූ වහාම ප්‍රතිකාර ආරම්භ වන අතර ඊට පහත දෑ ඇතුළත් විය හැකිය:

හදිසි ප්‍රතිකාර

ඇස්පිරින් (Aspirin) – භාවිතය තහනම් අවස්ථාවක් නොමැති නම්
දෙවන ඇන්ටිප්ලේට්ලට් (Antiplatelet) ඖෂධයක්
පපුවේ වේදනාව සඳහා නයිට්‍රොග්ලිසරින් (Nitroglycerin)
රුධිරයේ ඔක්සිජන් මට්ටම අඩු නම් ඔක්සිජන් ලබාදීම
අවශ්‍ය පරිදි වේදනා නාශක ඖෂධ
රුධිරය කැටි ගැසීම වළක්වන ඖෂධ (Anticoagulant)

අවහිර වූ ධමනිය නැවත විවෘත කිරීම

STEMI තත්ත්වය සඳහා:

ප්‍රාථමික පර්කියුටේනියස් කිරීටක මැදිහත්වීම (PCI / ස්ටෙන්ට් එකක් දැමීම සමඟ ඇන්ජියෝප්ලාස්ටි) වඩාත් සුදුසු ප්‍රතිකාරය වේ.
මෙම PCI ප්‍රතිකාරය කඩිනමින් සිදු කළ නොහැකි නම්, සුදුසු රෝගීන් සඳහා රුධිර කැටි දියකරන ඖෂධ (Thrombolytic therapy) ලබා දිය හැක.

දීර්ඝකාලීන ඖෂධ

ඇස්පිරින්
P2Y12 ප්‍රතිරෝධක (ක්ලොපිඩොග්‍රෙල් හෝ ටිකාග්‍රෙලෝර් වැනි)
ප්‍රබල ස්ටැටින් (Statin) ඖෂධ
බීටා-බ්ලෝකර් (Beta-blockers)
අවශ්‍යතාවය පරිදි ACE inhibitors හෝ ARB ඖෂධ
රෝගියාගේ තත්ත්වය මත පදනම් වූ වෙනත් ඖෂධ

ජීවන රටාවේ වෙනස්කම්

දුම්පානය සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කිරීම
හෘදයට හිතකර ආහාර වේලක් අනුගමනය කිරීම
වෛද්‍ය උපදෙස් සහ අනුමැතිය මත නිතිපතා ව්‍යායාම කිරීම
නිවැරදි ශරීර බර පවත්වා ගැනීම
රුධිර පීඩනය, දියවැඩියාව සහ කොලෙස්ටරෝල් නිසි ලෙස පාලනය කිරීම
පහසුකම් ඇත්නම් හෘද පුනරුත්ථාපන (Cardiac rehabilitation) වැඩසටහන්වලට සහභාගී වීම

⚠️ අනතුරු ලකුණු — වහාම රෝහලට

• ඔබට විනාඩි 10-15 කට වඩා පවතින පපුවේ වේදනාවක් ඇත්නම්, පපුවේ වේදනාව අත, හකු, බෙල්ල හෝ පිටුපසට පැතිර යන්නේ නම්, දරුණු ලෙස හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතාවයක් පවතී නම්, පපුවේ අපහසුතාවය සමඟ සීතල දහඩිය දමන්නේ නම්, හදිසියේ ඇද වැටීමක්, ක්ලාන්තයක් හෝ සිහිය නැතිවීමක් සිදු වුවහොත්, විවේක ගත්තද රෝග ලක්ෂණ කිසිදු සමනයක් සිදු නොවන්නේ නම් වහාම හදිසි වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබාගන්න.

• මෙවැනි අවස්ථාවකදී හැකිතාක් දුරට ඔබම වාහන පදවාගෙන රෝහලට යාමෙන් වළකින්න. වහාම ඔබේ ප්‍රදේශයේ හදිසි වෛද්‍ය සේවාව (සුවසැරිය 1990) අමතන්න.

• මෙම ලක්ෂණ ජීවිතයට තර්ජනයක් විය හැකි හෘදයාබාධයක සලකුණු වේ.

🩺 වෛද්‍යවරයෙකු හමුවිය යුත්තේ කවදාද?

ඔබට හදිසියේම පපුවේ වේදනාවක් හෝ තෙරපුමක් ඇති වුවහොත්, විවේකීව සිටින විට පපුවේ අපහසුතාවයක් දැනේ නම්, පපුවේ වේදනාව සමඟ හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතාවය, දහඩිය දැමීම, ඔක්කාරය හෝ ක්ලාන්තය පවතී නම්, නැතහොත් රෝග ලක්ෂණ මෘදු හෝ කලින් කලට ඇති වුවද හෘදයාබාධයක් යැයි සැක සිතෙන ඕනෑම ලක්ෂණයක් ඇත්නම් වහාම ළඟම ඇති රෝහලේ හදිසි අනතුරු අංශය වෙත යන්න.

මීට අමතරව, දියවැඩියාව, අධි රුධිර පීඩනය, අධික කොලෙස්ටරෝල් හෝ පෙර පැවති හෘද රෝග වැනි අවදානම් සාධක සහිත පුද්ගලයන් ACS අවදානම අවම කර ගැනීම සඳහා නිතිපතා වෛද්‍ය පරීක්ෂණවලට භාජනය විය යුතු අතර තමන්ට නියමිත ප්‍රතිකාර නිසි ලෙස අනුගමනය කළ යුතුය.

මුල් අවධියේදීම රෝග විනිශ්චය සහ නිසි ප්‍රතිකාර මගින් දරුණු හෘදයාබාධ වළක්වා ගත හැකි අතර යහපත් ජීවන තත්ත්වයක් පවත්වා ගත හැක.

Reviewed by: Dr Matheesha N Jayarathne, (MBBS), Teaching Hospital Kurunegala
Last updated: 2026-07-12