ඩෙංගු රෝගය ( Dengue)

දැන හැඳින්වීම (Overview)

ඩෙංගු යනු වෛරසයක් මගින් වැළඳෙන ආසාදනයකි. මෙය ප්‍රධාන වශයෙන් Aedes aegypti සහ Aedes albopictus යන ආසාදිත ඊඩිස් මදුරුවන් දෂ්ට කිරීම මගින් මිනිසුන්ට බෝ වේ. මෙම මදුරුවන් සාමාන්‍යයෙන් දහවල් කාලයේදී, විශේෂයෙන්ම උදෑසන සහ සවස් කාලයේදී දෂ්ට කරනු ලබයි.

ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු නිවර්තන සහ උපනිවර්තන කලාපීය රටවල ඩෙංගු රෝගය බහුලව දක්නට ලැබේ. රෝගය වැළඳෙන බහුතරයක් දෙනා සති 1-2 ක් ඇතුළත සුවය ලබන නමුත්, සමහර අයට කඩිනම් වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර අවශ්‍ය වන, ජීවිතයට තර්ජනයක් විය හැකි බරපතල ඩෙංගු තත්ත්වයක් (Severe Dengue) වර්ධනය විය හැක.

ඩෙංගු වෛරසයේ ප්‍රභේද (Serotypes) හතරක් පවතී (DENV-1, DENV-2, DENV-3, සහ DENV-4). එක් ප්‍රභේදයකින් ආසාදනය වීම අනෙක් ප්‍රභේදයන්ට එරෙහිව ජීවිත කාලය පුරාම ආරක්ෂාව ලබා නොදෙන බැවින්, පුද්ගලයෙකුට ජීවිත කාලය තුළ කිහිප වතාවක් ඩෙංගු රෝගය වැළඳිය හැක.

---

රෝග ලක්ෂණ (Symptoms and Signs)

සාමාන්‍යයෙන් ආසාදිත මදුරුවෙකු දෂ්ට කර දින 4-10 කට පසු රෝග ලක්ෂණ මතු වීමට පටන් ගනී.

පොදු රෝග ලක්ෂණ:

• හදිසියේ ඇති වන තද උණ
• දරුණු හිසරදය
• ඇස් පිටුපස ඇති වන වේදනාව
• කැක්කුම ඇති කරන තද බල මාංශ පේශි සහ සන්ධි වේදනාව
• සමෙහි ඇති වන රතු ලප හෝ බිබිලි (Rash)
• ඔක්කාරය සහ වමනය
• අධික තෙහෙට්ටුව සහ අප්‍රාණික බව
• කෑම අරුචිය

සමහර පුද්ගලයින්ට පහත ලක්ෂණද ඇති විය හැක:

• විදුරුමස් හෝ නාසයෙන් සුළු වශයෙන් ලේ ගැලීම
• සම පහසුවෙන් තැල්මකට ලක්වීම
• සම මත කුඩා රතු හෝ දම් පැහැති ලප ඇතිවීම (Petechiae)

බරපතල ඩෙංගු රෝගයේ අනතුරු ඇඟවීමේ ලක්ෂණ: සාමාන්‍යයෙන් උණ බැස යන කාලය ආසන්නයේදී (රෝගී වී දින 3-7 ත් අතර) මෙම අනතුරු ඇඟවීමේ ලක්ෂණ මතු වන අතර, මේවා ක්ෂණික වෛද්‍ය අවධානයක් අවශ්‍ය වන බරපතල තත්ත්වයන් වේ. දරුණු උදර වේදනාව හෝ බඩ ස්පර්ශ කරන විට රිදීම, නොනවත්වා පවතින වමනය, නාසයෙන් හෝ විදුරුමස් වලින් ලේ ගැලීම, වමනය සමඟ ලේ පිටවීම හෝ කළු පැහැයෙන් මලපහ පිටවීම, හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව, අධික තෙහෙට්ටුව, නිදිමත ගතිය හෝ නොසන්සුන් බව, සම සීතල වී ඇලෙන සුළු ස්වභාවයක් ගැනීම, මුත්‍රා පිටවන ප්‍රමාණය අඩුවීම සහ අක්මාව විශාල වීම මෙයට අයත් වේ. බරපතල ඩෙංගු තත්ත්වය හේතුවෙන් ඩෙංගු කම්පන තත්ත්වය (Dengue Shock Syndrome), දරුණු ලේ ගැලීම්, ඉන්ද්‍රියයන් අක්‍රිය වීම සහ වහාම ප්‍රතිකාර නොකළහොත් මරණය පවා සිදු විය හැක.

---

අවදානම් සාධක සහ හේතු (Risk Factors and Causes)

හේතුව:

ඩෙංගු රෝගය වැළඳෙන්නේ ඩෙංගු වෛරසය මගිනි. මෙය ආසාදිත ඊඩිස් මදුරුවෙකු දෂ්ට කිරීමෙන් බෝ වන අතර, පුද්ගලයෙකුගෙන් තවත් පුද්ගලයෙකුට ඍජුවම ස්පර්ශයෙන් බෝ නොවේ.

අවදානම් සාධක:

• ඩෙංගු රෝගය බහුලව පවතින ප්‍රදේශවල ජීවත් වීම හෝ සංචාරය කිරීම
• පෙරදී ඩෙංගු වැළඳී තිබීම (වෙනත් ප්‍රභේදයකින් නැවත ඩෙංගු වැළඳුණු විට බරපතල ඩෙංගු තත්ත්වයක් ඇති වීමේ අවදානම වැඩි වේ)
• ප්‍රජාව තුළ මදුරුවන් මර්ධනය දුර්වල මට්ටමක පැවතීම
• නිවෙස් අවට මදුරුවන් බෝ විය හැකි පරිදි ජලය රැඳෙන ස්ථාන පැවතීම

---

රෝග විනිශ්චය (Diagnosis)

වෛද්‍යවරුන් ඩෙංගු රෝගය විනිශ්චය කරනු ලබන්නේ පහත කරුණු මත පදනම්වය:

• රෝග ලක්ෂණ සහ ශාරීරික පරීක්ෂාව
• පහත සඳහන් රුධිර පරීක්ෂණ:
  • ප්ලේට්ලට් (Platelet) ප්‍රමාණය සහ හිමටොක්‍රිට් (Hematocrit) මට්ටම නිරීක්ෂණය සඳහා සම්පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂණයක් (CBC/FBC)
  • NS1 ප්‍රතිදේහජනක පරීක්ෂණය (රෝගයේ මුල් අවධියේදී)
  • Dengue IgM සහ IgG ප්‍රතිදේහ පරීක්ෂණ
  • විශේෂිත අවස්ථාවලදී සිදු කරන PCR පරීක්ෂණ

---

ප්‍රතිකාර (Treatment)

ඩෙංගු රෝගය සඳහා විශේෂිත වූ වෛරස් නාශක ප්‍රතිකාරයක් නොමැත. ප්‍රතිකාර වලදී ප්‍රධාන වශයෙන් සිදු කරන්නේ රෝග ලක්ෂණ සමනය කිරීම සහ සංකූලතා වැළැක්වීමයි.

නිවසේදී ප්‍රතිකාර කිරීම (වෛද්‍ය උපදෙස් මත සුළු ඩෙංගු තත්ත්වයන් සඳහා පමණි):

• දියර වර්ග බහුලව පානය කරන්න (වතුර, ජීවනී, සුප් වර්ග, පළතුරු යුෂ)
• ප්‍රමාණවත් තරම් විවේක ගන්න
• උණ සහ වේදනාව සඳහා පැරසිටමෝල් (Paracetamol) පමණක් භාවිතා කරන්න

භාවිතයෙන් වැළකිය යුතු ඖෂධ:

• අයිබියුප්‍රොෆෙන් (Ibuprofen)
• ඩික්ලෝෆෙනැක් (Diclofenac)
• නැප්‍රොක්සන් (Naproxen)
• ඇස්පිරින් (Aspirin)

මෙම ඖෂධ භාවිතයෙන් ශරීරය අභ්‍යන්තරයෙන් ලේ ගැලීමේ අවදානම වැඩි විය හැක.

රෝහල් ප්‍රතිකාර:

අනතුරු ඇඟවීමේ ලක්ෂණ පෙන්වන හෝ බරපතල ඩෙංගු තත්ත්වයෙන් පෙළෙන රෝගීන්ට පහත ප්‍රතිකාර අවශ්‍ය විය හැක:

• සිරුරට සේලයින් වැනි දියර වර්ග ඍජුවම ලබා දීම (IV fluids)
• රුධිර පීඩනය, මුත්‍රා පිටවන ප්‍රමාණය, හිමටොක්‍රිට් සහ ප්ලේට්ලට් මට්ටම සමීපව නිරීක්ෂණය කිරීම
• දරුණු ලෙස ලේ ගැලීමක් සිදුවුවහොත් රුධිරය ලබා දීම (Blood transfusion)
• කම්පන තත්ත්වයන් (Shock) හෝ ඉන්ද්‍රිය අක්‍රිය වීම් සඳහා දැඩි සත්කාර ඒකකවල ප්‍රතිකාර ලබා දීම

---

වැළැක්වීම (Prevention)

ඩෙංගු රෝගයෙන් ආරක්ෂා වීමට ඇති හොඳම ක්‍රමය වන්නේ මදුරුවන් දෂ්ට කිරීමෙන් වැළකීම සහ මදුරුවන් බෝ වන ස්ථාන විනාශ කිරීමයි.

• භාජන, ටයර්, මල් පෝච්චි සහ පීලි වල රැඳී ඇති වතුර ඉවත් කරන්න.
• ජලය ගබඩා කරන බඳුන් හොඳින් වසා තබන්න.
• මදුරු විකර්ෂක (Mosquito repellents) භාවිතා කරන්න.
• දිගු අත් සහිත ඇඳුම් සහ දිග කලිසම් අඳින්න.
• ජෙලූසි දැල් (Window screens) සහ මදුරු දැල් භාවිතා කරන්න.
• ප්‍රජා මදුරු මර්ධන වැඩසටහන් වලට ක්‍රියාකාරීව දායක වන්න.

---

---

---

ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ (References)

• World Health Organization (WHO). Dengue and severe dengue. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Dengue. https://www.cdc.gov/dengue/
• MedlinePlus. Dengue Fever. https://medlineplus.gov/denguefever.html
• Mayo Clinic. Dengue fever. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever
• World Health Organization. Dengue: Guidelines for Diagnosis, Treatment, Prevention and Control. https://www.who.int/publications/i/item/9789241547871
• World Health Organization. Global strategy for dengue prevention and control. https://www.who.int/publications/i/item/9789241504034

---

වගකීම් ප්‍රකාශය (Disclaimer): මෙම ලිපියෙහි අඩංගු තොරතුරු පොදු දැනුවත් කිරීමේ අරමුණින් පමණක් සපයා ඇති අතර, එය වෘත්තීය වෛද්‍ය උපදෙස්, රෝග විනිශ්චය හෝ ප්‍රතිකාර සඳහා ආදේශකයක් නොවේ. ඔබට ඩෙංගු හෝ වෙනත් රෝගී තත්ත්වයක් ඇතැයි සැක කරන්නේ නම්, සැමවිටම සුදුසුකම් ලත් වෛද්‍යවරයෙකුගේ හෝ වෙනත් සෞඛ්‍ය සේවා සපයන්නෙකුගේ උපදෙස් ලබා ගන්න.