අධි රුධිර පීඩනය (Hypertension)

දළ විශ්ලේෂණය (Overview)

අධි රුධිර පීඩනය (Hypertension) යනු ධමනි බිත්ති මතින් ලේ ගමන් කිරීමේදී ඇති වන පීඩනය දිගින් දිගටම ඉහළ මට්ටමක පවතින පොදු සහ දිගුකාලීන සෞඛ්‍ය තත්ත්වයකි. කාලයත් සමඟ පාලනය නොකළ අධි රුධිර පීඩනය නිසා රුධිර වාහිනීවලට හානි සිදු වන අතර, එමඟින් හෘදයාබාධ (Heart attack), ආඝාතය (Stroke), හෘද අක්‍රියතාව (Heart failure), වකුගඩු රෝග සහ පෙනීම අඩුවීම වැනි බරපතළ සෞඛ්‍ය ගැටලු ඇතිවීමේ අවදානම ඉහළ යයි.

රුධිර පීඩනය මනිනු ලබන්නේ රසදිය මිලිමීටර (mmHg) මඟින් වන අතර එය අගයන් දෙකක් ලෙස සටහන් වේ:

• සිස්ටොලික් රුධිර පීඩනය (Systolic blood pressure) – හෘදය සංකෝචනය වන විට (ලේ පොම්ප කරන විට) ඇති වන පීඩනය.
• ඩයස්ටොලික් රුධිර පීඩනය (Diastolic blood pressure) – හෘද ස්පන්දන දෙකක් අතරතුර හෘදය ඉහිල් වන විට ඇති වන පීඩනය.

වත්මන් ජාත්‍යන්තර මාර්ගෝපදේශවලට අනුව රුධිර පීඩන මට්ටම් වර්ගීකරණය:

• සාමාන්‍ය (Normal): 120/80 mmHg ට වඩා අඩු
• වැඩි වූ (Elevated): සිස්ටොලික් 120–129 mmHg සහ ඩයස්ටොලික් 80 mmHg ට වඩා අඩු
• පළමු අදියරේ අධි රුධිර පීඩනය (Stage 1 Hypertension): සිස්ටොලික් 130–139 mmHg හෝ ඩයස්ටොලික් 80–89 mmHg
• දෙවන අදියරේ අධි රුධිර පීඩනය (Stage 2 Hypertension): 140/90 mmHg හෝ ඊට වැඩි

බොහෝ පුද්ගලයන්ට සංකූලතා ඇති වන තෙක්ම කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් පෙන්නුම් නොකරන බැවින් අධි රුධිර පීඩනය බොහෝ විට “නිහඬ ඝාතකයා” (Silent killer) ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.

---

රෝග ලක්ෂණ (Symptoms and Signs)

රුධිර පීඩනය ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතින විට පවා බොහෝ පුද්ගලයන්ට කිසිදු රෝග ලක්ෂණයක් මතු නොවේ.

කෙසේ වෙතත්, රෝග ලක්ෂණ මතු වන්නේ නම් ඒවා මෙසේ විය හැකිය:

• හිසරදය (විශේෂයෙන් අධික හෝ දිගින් දිගටම පවතින)
• කැරකිල්ල
• පෙනීම බොඳ වීම
• නාසයෙන් ලේ ගැලීම (කලාතුරකින්)
• ශ්වසන අපහසුව (හති දැමීම)
• පපුවේ වේදනාව
• හෘද ස්පන්දනය වේගවත් වීම (Palpitations)
• අධික මහන්සිය
• සිහිමුළා ගතිය (දරුණු අවස්ථාවලදී)

රෝග ලක්ෂණ සාමාන්‍යයෙන් මතු වන්නේ රුධිර පීඩනය අවදානම් සහගත ලෙස ඉහළ ගිය විට හෝ සංකූලතා වර්ධනය වූ විටය.

---

අවදානම් සාධක සහ හේතු (Risk Factors and Causes)

ප්‍රාථමික අධි රුධිර පීඩනය (Primary / Essential Hypertension)

මෙහිදී රෝගීන්ගෙන් 90-95% කට පමණ හඳුනාගත හැකි තනි නිශ්චිත හේතුවක් නොමැත. මේ සඳහා බලපාන අවදානම් සාධක වන්නේ:

• වයස ගත වීම
• පවුලේ අයට අධි රුධිර පීඩනය තිබීම (පරම්පරාවෙන් පැමිණීම)
• අධික බර හෝ ස්ථූලතාව
• ශාරීරික ක්‍රියාකාරකම්වල මඳකම (ව්‍යායාම නොකිරීම)
• ආහාරයට ලුණු වැඩිපුර එකතු කර ගැනීම
• පළතුරු සහ එළවළු ආහාරයට ගැනීම අඩු වීම
• අධික ලෙස මත්පැන් පානය
• දුම්පානය
• දීර්ඝකාලීන මානසික ආතතිය
• දියවැඩියාව
• කාලීන වකුගඩු රෝගය
• රුධිරයේ කොලෙස්ටරෝල් මට්ටම ඉහළ යාම
• නිදාගැනීමේදී ඇතිවන ශ්වසන අපහසුතා (Obstructive sleep apnea)

ද්විතීයික අධි රුධිර පීඩනය (Secondary Hypertension)

රෝගීන්ගෙන් 5-10% කට පමණ වෙනත් යටින් පවතින සෞඛ්‍ය තත්ත්වයක් හේතුවෙන් මෙය ඇති වේ. උදාහරණ ලෙස:

• වකුගඩු රෝග
• හෝමෝන අසමතුලිතතා (උදා: hyperaldosteronism, Cushing syndrome, තයිරොයිඩ් ග්‍රන්ථියේ ආබාධ, pheochromocytoma)
• වකුගඩු ධමනි පටු වීම (Renal artery stenosis)
• නිදාගැනීමේදී ඇතිවන ශ්වසන අපහසුතා (Obstructive sleep apnea)
• සමහර ඖෂධ වර්ග (NSAIDs කාණ්ඩයේ වේදනා නාශක, කෝටිකොස්ටෙරොයිඩ්, උපත් පාලන පෙති, නාසය හිරවීමට ගන්නා ඖෂධ)
• ගර්භණීභාවය (ගර්භණී කාලයේ ඇතිවන අධි රුධිර පීඩනය හෝ preeclampsia තත්ත්වය)

---

ප්‍රතිකාර (Treatment)

ප්‍රතිකාරවල පූර්ණ අරමුණ වන්නේ රුධිර පීඩනය අඩු කිරීම සහ හෘද රෝග, ආඝාතය, වකුගඩු රෝග මෙන්ම වෙනත් සංකූලතා ඇතිවීමේ අවදානම අවම කිරීමයි.

ජීවන රටාවේ වෙනස්කම් (Lifestyle Changes)

අධි රුධිර පීඩනය සහිත සෑම පුද්ගලයෙකුටම ජීවන රටාව වෙනස් කර ගැනීම නිර්දේශ කරනු ලැබේ.

• සෞඛ්‍ය සම්පන්න ආහාර වේලක්:
  • පළතුරු සහ එළවළු බහුලව ආහාරයට ගන්න.
  • නිවුඩු සහිත ධාන්‍ය වර්ග (Whole grains) තෝරාගන්න.
  • මේදය අඩු කිරි නිෂ්පාදන භාවිත කරන්න.
  • සන්තෘප්ත සහ ට්‍රාන්ස් මේද (Saturated and trans fats) භාවිතය අවම කරන්න.
  • සකස් කළ ආහාර (Processed foods) සීමා කරන්න.
• ලුණු භාවිතය අඩු කරන්න:
  • දිනකට ලුණු ග්‍රෑම් 5 කට වඩා (තේ හැන්දකට වඩා) අඩුවෙන් භාවිත කිරීමට උත්සාහ කරන්න.
• නිතිපතා ව්‍යායාම කරන්න:
  • සෑම සතියකම අවම වශයෙන් විනාඩි 150 ක් වත් මධ්‍යස්ථ තීව්‍රතාවයකින් යුත් ව්‍යායාමවල නිරත වන්න. (උදා: වේගයෙන් ඇවිදීම, පාපැදි පැදීම, පිහිනීම).
• සෞඛ්‍ය සම්පන්න බරක් පවත්වා ගන්න:
  • ශරීර බරෙන් 5-10% ක් වැනි සුළු ප්‍රමාණයක් අඩු කර ගැනීමෙන් පවා රුධිර පීඩනය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කර ගත හැකිය.
• දුම්පානය නතර කරන්න:
  • දුම්පානය මඟින් රුධිර වාහිනීවලට හානි වන අතර හෘද වාහිනී රෝග අවදානම බෙහෙවින් ඉහළ නංවයි.
• මත්පැන් සීමා කරන්න:
  • අධික ලෙස මත්පැන් පානය කිරීමෙන් වළකින්න.
• මානසික ආතතිය පාලනය කරන්න:
  • භාවනාව
  • ගැඹුරින් හුස්ම ගැනීමේ ව්‍යායාම
  • යෝග ව්‍යායාම
  • ප්‍රමාණවත් නින්දක් ලබා ගැනීම

---

ඖෂධ (Medications)

ජීවන රටාවේ වෙනස්කම් පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවේ නම්, වෛද්‍යවරයා විසින් පහත සඳහන් ඖෂධ වර්ගවලින් එකක් හෝ කිහිපයක් නිර්දේශ කරනු ඇත:

• ACE inhibitors
• Angiotensin receptor blockers (ARBs)
• Calcium channel blockers
• Thiazide හෝ Thiazide ගණයට අයත් මුත්‍රාකාරක ඖෂධ (Diuretics)
• Beta-blockers (තෝරාගත් රෝගීන් සඳහා)
• Mineralocorticoid receptor antagonists (පාලනය කිරීමට අපහසු අධි රුධිර පීඩනය සඳහා)

රෝගියාගේ වයස, වෙනත් රෝගී තත්ත්වයන්, වකුගඩුවල ක්‍රියාකාරීත්වය සහ හෘද වාහිනී රෝග අවදානම මත පදනම්ව එක් එක් පුද්ගලයාට ගැලපෙන පරිදි ප්‍රතිකාර තීරණය කරනු ලැබේ.

---

---

අධි රුධිර පීඩනය බොහෝ විට රෝග ලක්ෂණ රහිතව පවතින බැවින්, නිතිපතා රුධිර පීඩනය පරීක්ෂා කර ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ.

---