එරිත්‍රොසයිට් අවසාදිත වේගය (ESR) පරීක්ෂණය

හැඳින්වීම (Overview)

එරිත්‍රොසයිට් අවසාදිත වේගය (ESR) යනු රුධිර සාම්පලයක් අඩංගු පරීක්ෂණ නලයක් තුළ, රතු රුධිර සෛල පැයක් ඇතුළත කොතරම් වේගයෙන් පතුලේ තැන්පත් වේදැයි මනින සරල රුධිර පරීක්ෂණයකි. සාමාන්‍යයෙන් රතු රුධිර සෛල තැන්පත් වන්නේ සෙමිනි. ශරීරයේ කිසියම් ප්‍රදාහයක් (inflammation) පවතින විට, මෙම සෛල වේගයෙන් පතුලේ තැන්පත් වන අතර එමඟින් ඉහළ ESR අගයක් පෙන්නුම් කරයි.

ESR යනු නිශ්චිත නොවන (non-specific) පරීක්ෂණයකි. එනම්, ප්‍රදාහයට හේතුවන නිශ්චිත රෝගී තත්ත්වය කුමක්දැයි හඳුනා ගැනීමට මෙයින් සෘජුවම නොහැකි වේ. ඒ වෙනුවට, ශරීරයේ ප්‍රදාහයක් පවතීදැයි හඳුනා ගැනීමට, රෝගී තත්ත්වයන් නිරීක්ෂණය කිරීමට සහ ප්‍රතිකාර කොතරම් දුරට සාර්ථකදැයි තක්සේරු කිරීමට මෙය වෛද්‍යවරුන්ට උපකාරී වේ.

ESR පරීක්ෂණයක් සිදු කරන්නේ ඇයි?

ප්‍රදාහයක්, ආසාදනයක් හෝ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය ආශ්‍රිත රෝගයක් (autoimmune disease) පෙන්නුම් කරන රෝග ලක්ෂණ ඔබට පවතී නම් වෛද්‍යවරයා විසින් ESR පරීක්ෂණයක් නියම කළ හැක.

පරීක්ෂණය සිදු කිරීමට බලපාන පොදු හේතු:

• පැහැදිලි හේතුවක් නොමැතිව ඇති වන උණ
• දිගුකාලීනව පවතින අධික විඩාව
• හන්දිපත් රුදාව හෝ හන්දි ඉදිමීම
• මස්පිඬු පෙරළීම සහ වේදනාව
• හිසරදය (විශේෂයෙන් වයස්ගත පුද්ගලයන්ට ඇති වන)
• පැහැදිලි හේතුවක් නොමැතිව බර අඩු වීම
• ආසාදන ඇති බවට සැක කිරීම
• රූමැටොයිඩ් ආතරයිටිස් (Rheumatoid arthritis) හෝ ලූපස් (Lupus) වැනි ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය ආශ්‍රිත රෝග
• පිළිකාමය තත්ත්වයන්
• ප්‍රදාහයන් සහිත රෝග සඳහා ලබාදෙන ප්‍රතිකාරවල ප්‍රගතිය නිරීක්ෂණය කිරීම

රෝගයට මූලික හේතුව වඩාත් නිවැරදිව හඳුනා ගැනීම සඳහා ESR පරීක්ෂණය බොහෝ විට C-reactive protein (CRP) පරීක්ෂණය, පූර්ණ රුධිර පරීක්ෂණය (FBC) සහ වෙනත් රුධිර පරීක්ෂණ සමඟ එකට සිදු කිරීමට වෛද්‍යවරුන් නිර්දේශ කරයි.

සූදානම් වීම

ESR පරීක්ෂණය සඳහා සාමාන්‍යයෙන් විශේෂ සූදානමක් අවශ්‍ය නොවේ.

පරීක්ෂණයට පෙර:

• වෙනත් රුධිර පරීක්ෂණයක් සඳහා නිරාහාරව (fasting) සිටීමට අවශ්‍ය නොවේ නම්, ඔබට සාමාන්‍ය පරිදි ආහාර පාන ලබා ගත හැක.
• ඇතැම් ඖෂධ වර්ග නිසා ESR අගය වෙනස් විය හැකි බැවින්, ඔබ ලබා ගන්නා සියලුම ඖෂධ සහ අතිරේක විටමින් වර්ග පිළිබඳව වෛද්‍යවරයා දැනුවත් කරන්න.
• රුධිර සාම්පලය ලබා ගැනීමට පෙර ශරීරයේ සජලනය හොඳින් පවත්වා ගැනීම සඳහා (හොඳින් ජලය පානය කරන්න).

පරීක්ෂණය සිදු කරන්නේ කෙසේද?

1. සෞඛ්‍ය සේවකයෙකු විසින් ඔබේ බාහුවේ රුධිරය ලබා ගන්නා ස්ථානයේ සම පිරිසිදු කරයි.
2. කුඩා කටුවක් (needle) නහරයකට ඇතුළු කරනු ලැබේ.
3. රුධිර සාම්පලය කුඩා නලයකට එකතු කරනු ලබයි.
4. එම සාම්පලය පරීක්ෂණාගාරය වෙත යවනු ලැබේ.
5. පැයක් ඇතුළත රතු රුධිර සෛල කොපමණ මිලිමීටර් ප්‍රමාණයක් පහළට බැස ඇත්දැයි (mm/hour) පරීක්ෂණාගාරයේදී මනිනු ලැබේ.
6. රුධිරය ලබා ගැනීමට ගත වන්නේ විනාඩි කිහිපයක් වැනි කෙටි කාලයකි.

ප්‍රතිඵලවලින් අදහස් කරන්නේ කුමක්ද?

ESR ප්‍රතිඵල සටහන් කරනු ලබන්නේ පැයට මිලිමීටර් (mm/hour) ඒකකයෙනි.

සාමාන්‍ය ESR අගයන් (Normal ESR)

සාමාන්‍ය අගයන් වයස, ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය සහ පරීක්ෂණාගාරය අනුව වෙනස් විය හැක. සාමාන්‍යයෙන් පවතින අගයන් පහත පරිදි වේ:

• වැඩිහිටි පිරිමි: 0–15 mm/hour
• වැඩිහිටි කාන්තාවන්: 0–20 mm/hour
• වයස්ගත පුද්ගලයන්ගේ සාමාන්‍ය ESR අගය මීට වඩා තරමක් ඉහළ මට්ටමක පැවතිය හැක.

ඉහළ ESR අගය (High ESR)

ඉහළ ESR අගයක් මඟින් ශරීරයේ කොතැනක හෝ ප්‍රදාහයක් පවතින බව ඇඟවෙන නමුත්, ඊට නිශ්චිත හේතුව මෙයින් පැහැදිලි නොවේ. ඊට බලපෑ හැකි හේතු කිහිපයක්:

• බැක්ටීරියා හෝ වෛරස් ආසාදන
• රූමැටොයිඩ් ආතරයිටිස් (Rheumatoid arthritis)
• ලූපස් (Lupus)
• වාහිනී ප්‍රදාහය (Vasculitis)
• ක්ෂය රෝගය (Tuberculosis)
• වකුගඩු රෝග
• ලිම්ෆෝමා (Lymphoma) හෝ මල්ටිපල් මයිලෝමා (Multiple myeloma) වැනි ඇතැම් පිළිකා රෝග
• ගැබ්ගැනීම් (Pregnancy)
• වයස්ගත වීම

පහළ ESR අගය (Low ESR)

පහළ ESR අගයක් සාමාන්‍යයෙන් බිය විය යුතු තත්ත්වයක් නොවන අතර, එය පහත හේතූන් මත ඇති විය හැක:

• පොලිසයිතීමියාව (Polycythaemia – රතු රුධිර සෛල ප්‍රමාණය අධික වීම)
• දෑකැති සෛල රක්තහීනතාවය (Sickle cell disease)
• රතු රුධිර සෛලවල හැඩයට බලපාන ඇතැම් ආබාධ
• ශ්වේත රුධිර සෛල ප්‍රමාණය (WBC count) අධික ලෙස ඉහළ යාම

ESR යනු නිශ්චිත රෝගයක් පෙන්වන පරීක්ෂණයක් නොවන බැවින්, වෛද්‍යවරුන් මෙම ප්‍රතිඵල තීරණය කරන්නේ ඔබේ රෝග ලක්ෂණ, ශාරීරික පරීක්ෂණ සහ අනෙකුත් පරීක්ෂණ වාර්තා ද සලකා බැලීමෙන් පසුවය.