පුරුෂ සහ ස්ත්‍රී ප්‍රජනක පද්ධතියේ ව්‍යුහ විද්‍යාව

පුරුෂ ප්‍රජනක පද්ධතිය

බාහිර අවයව

• ලිංගය (Penis): මුත්‍රා කිරීම සඳහා සහ ලිංගික එක්වීම සඳහා භාවිතා වන අවයවයයි. මෙහි මුත්‍රා සහ ශුක්‍රාණු පිටතට ගෙන යන මුත්‍රා මාර්ගය (Urethra) පිහිටා ඇත.
• වෘෂණ කෝෂය (Scrotum): වෘෂණ කෝෂ ශරීරයෙන් බාහිරව දරා සිටින සමෙන් සැදුම් ලත් කෝෂයකි. ශුක්‍රාණු නිෂ්පාදනයට අවශ්‍ය උෂ්ණත්වය පාලනය කිරීමට මෙය උපකාරී වේ.

අභ්‍යන්තර අවයව

• වෘෂණ (Testes): ශුක්‍රාණු සහ ටෙස්ටොස්ටෙරෝන් (Testosterone) හෝමෝනය නිපදවයි.
• ඇපිඩිඩයිමිසය (Epididymis): ශුක්‍රාණු පරිණත වන අතර තැන්පත් කර තබන දිගු, දඟර ගැසුණු නාලයකි.
• ශුක්‍ර නාලය (Vas deferens): ඇපිඩිඩයිමිසයේ සිට ශුක්‍ර විමෝචන නාල වෙත ශුක්‍රාණු ගෙන යන පේශිමය නාලයකි.
• ශුක්‍ර ආශයිකා (Seminal vesicles): ශුක්‍රාණුවලට පෝෂණය සපයන, ශුක්‍ර තරලයෙන් වැඩි කොටසක් සාදන දියරය නිපදවයි.
• පුරස්ථි ග්‍රන්ථිය (Prostate gland): ශුක්‍රාණු ආරක්ෂා කරන සහ පෝෂණය කරන තරලය එකතු කරයි.
• බල්බොයුරේත්‍රල් / කූපර් ග්‍රන්ථි (Bulbourethral / Cowper’s glands): ශුක්‍ර විමෝචනයට පෙර මුත්‍රා මාර්ගය ලිහිසි කරන සහ එහි ඇති ආම්ලිකතාවය නැති කිරීමට උපකාරී වන පැහැදිලි දියරයක් නිකුත් කරයි.
• මුත්‍රා මාර්ගය (Urethra): ශරීරයෙන් පිටතට මුත්‍රා සහ ශුක්‍රාණු ගෙන යයි (එකම අවස්ථාවකදී දෙකම සිදු නොවේ).

ප්‍රධාන කෘත්‍යන්

• ශුක්‍රාණු නිපදවීම.
• ටෙස්ටොස්ටෙරෝන් හෝමෝනය නිපදවීම.
• ශුක්‍ර විමෝචනයේදී ශුක්‍රාණු ප්‍රවාහනය කිරීම සහ පිටතට යැවීම.

ස්ත්‍රී ප්‍රජනක පද්ධතිය

බාහිර අවයව (භගය / Vulva)

• මොන්ස් පියුබිස් (Mons pubis): ශ්‍රෝණි ඇටයට ඉහළින් පිහිටි තෙල් සහිත (මේද) පටක කොටසයි.
• මහා භගෝෂ්ඨ (Labia majora): බාහිර ලිංගික අවයව ආරක්ෂා කරන පිටත චර්ම මතුපිටයි.
• ක්‍ෂුද්‍ර භගෝෂ්ඨ (Labia minora): යෝනි සහ මුත්‍රා මාර්ග විවරයන් වටා පිහිටි ඇතුළත චර්ම නැමීම් වේ.
• භගමනිය (Clitoris): ලිංගික උත්තේජනයට සහ වින්දනයට ප්‍රධාන ලෙස දායක වන, ස්නායු අන්තයන්ගෙන් පිරි ඉතා සංවේදී අවයවයකි.
• යෝනි විවරය (Vaginal opening): යෝනි මාර්ගයේ ඇතුළුවන ද්වාරයයි.
• මුත්‍රා මාර්ග විවරය (Urethral opening): ශරීරයෙන් මුත්‍රා පිටවන විවරයයි.

අභ්‍යන්තර අවයව

• යෝනි මාර්ගය (Vagina): ලිංගික එක්වීමේදී පුරුෂ ලිංගය ඇතුළු වන, ආර්තව රුධිරය පිටවන සහ ප්‍රසූතියේදී දරුවා මෙලොවට බිහිවන පේශිමය මාර්ගයයි.
• ගැබ්ගෙල (Cervix): යෝනි මාර්ගයට විවෘත වන ගර්භාෂයේ පහළ, පටු කොටසයි.
• ගර්භාෂය (Uterus / Womb): සංසේචිත ඩිම්බය තැන්පත් වී, ගැබ්ගැනීමේදී කලලය සහ දරුවා වර්ධනය වන පේශිමය අවයවයයි.
• පැලෝපීය නාල (Fallopian tubes): ඩිම්බකෝෂයේ සිට ගර්භාෂය වෙත ඩිම්බ ගෙන යන නාල වේ. සාමාන්‍යයෙන් සංසේචනය සිදු වන්නේ මෙහිදීය.
• ඩිම්බකෝෂ (Ovaries): ඩිම්බ (Ova) සහ ඊස්ට්‍රජන් (Estrogen), ප්‍රොජෙස්ටරෝන් (Progesterone) යන හෝමෝන නිපදවයි.

ප්‍රධාන කෘත්‍යන්

• ඩිම්බ නිපදවීම.
• ස්ත්‍රී ලිංගික හෝමෝන නිපදවීම.
• සංසේචනය, ගැබ්ගැනීම සහ දරු ප්‍රසූතිය සඳහා සහාය වීම.

සංසන්දනය

වැදගත් කරුණු

• වෘෂණ සහ ඩිම්බකෝෂ “ලිංගික ග්‍රන්ථි” (Gonads) ලෙස හැඳින්වෙන්නේ ඒවා මඟින් ලිංගික සෛල සහ ලිංගික හෝමෝන යන දෙකම නිපදවන බැවිනි.
• සාමාන්‍යයෙන් සංසේචනය සිදු වන්නේ පැලෝපීය නාලය තුළදීය.
• ගර්භාෂය යනු ගර්භණී සමයේදී කලලය තැන්පත් වී වර්ධනය වන ස්ථානයයි.
• ඇපිඩිඩයිමිසය යනු ශුක්‍ර විමෝචනයට පෙර ශුක්‍රාණු පරිණත වන ස්ථානයයි.

මූලාශ්‍ර (References)

1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Healthy Youth
2. Planned Parenthood – Reproductive System
3. Scarleteen – Anatomy Guide
4. AMAZE
5. Brook
6. SECCA (South Eastern Centre Against Sexual Assault)
7. Go Ask Alice! – Columbia University